Wszystko o ekonomii

Gospodarka centralnie planowana do niedawna była obowiązująca w dużej części świata. Chodzi oczywiście o kraje tzw. bloku socjalistycznego, które pod wpływem Związku Radzieckiego wprowadziły w życie tą doktrynę. Wraz z upadkiem tego bloku centralne planowanie w gospodarce występuje w zaledwie kilku krajach na świecie.

Wielu ekonomistów wymienia jedną pozytywną rzecz, która może mieć wartość dodaną w planowaniu. Jest to stosunkowo większa łatwość przeprowadzania dużych inwestycji o znaczeniu krajowym lub regionalnym, po prostu zaplanowane z góry są wdrażane dużo szybciej niż w kapitalizmie. Oczywiście, przewaga ta jest niwelowana przez większa wydajność firm w gospodarce wolnorynkowej, dostęp do nowych technologii itp.

Gospodarka centralnie planowana polegała na ustalaniu wszystkiego z góry, charakterystyczne dla niej były tzw. plany gospodarcze czyli rozłożenie w czasie założeń produkcyjnych. Niestety, w większości przypadków były one spełniane tylko na papierze, realnie mało wydajna gospodarka nie była w stanie wykonać wyśrubowanych norm.

Na przestrzeni lat w gospodarce dominowały różne teorie ekonomiczne. Ekonomiści je tworzący mieli ogromny wpływ na dzieje świata, rozwój gospodarczy i wszelkiego rodzaju procesy. W historii do najważniejszych należały takie jak etatyzm, monetaryzm, liberalizm czy interwencjoizm.

Etatyzm oraz interwencjonizm uważane są za najlepsze rozwiązania na czasy kryzysu. Polegają na planowaniu zatrudnienia przez państwo oraz dużych inwestycjach finansowanych z budżetu. Dzięki temu zmniejszane jest bezrobocie oraz zwiększany popyt wewnętrzny. Ludzie maja pieniądze, kupują towary i usługi, zwiększa się produkcja.

Z kolei liberalizm to doktryna, która panowała w większości krajów zachodnich przez ostatnie kilkadziesiąt lat. Według niej państwo powinno być w niewielkim stopniu obecne w gospodarce, powinno ograniczyć wszelkiego rodzaju wpływ na rynek. Niestety, ostatnie lata pokazały, ze prowadzi to do różnego rodzaju wypaczeń, kontrola zewnętrzna jest potrzebna.

Monetaryzmem możemy określić politykę polegająca na planowaniu rozwoju poprzez duże wydatki budżetowe. Przykładem takiego działania mogą być rządy prezydenta G.W. Busha w USA.

Wielki Kryzys Gospodarczy jest jednym z najbardziej negatywnych wydarzeń w historii gospodarczej świata. W wyniku jego wystąpienia gospodarka światowa została zredukowana o wartość wyższą niż ta po obu wojnach światowych.

Początek kryzysu jest trudny do określenia, był to długi okres w którym wyraźnie rozluźniono politykę kontrolną państwa w stosunku do sektora finansowego. Pierwsze niepokojące zjawiska wystąpiły w Stanach Zjednoczonych w połowie lat 30-tych, najbardziej znane to tzw. Czarny Czwartek czyli krach nowojorskiej giełdy.  Jego wyniku załamała się cała gospodarka kraju, upadło mnóstwo firm, bezrobocie wzrosło do ogromnych rozmiarów. W ciągu zaledwie kilkunastu miesięcy kryzys rozprzestrzenił się na cały świat, dotarł głównie do Europy, która była silnie uzależniona od handlu z Ameryką.

Jako powody kryzysu wymienia się bańkę spekulacyjną, czyli przewartościowanie akcji amerykańskich przedsiębiorstw. Inne przyczyny to słabość sektora bankowego oraz brak kontroli ze strony państwa.

Produkt krajowy brutto pozwala określić stopień rozwoju danego kraju, pokazuje jego zamożność. PKB obliczany jest jako suma dóbr i usług wytworzona w określonym czasie na danym terytorium.

Produkt krajowy brutto to wartość obrazująca potencjał danej gospodarki, obecnie największą jest gospodarka Stanów Zjednoczonych. W czołówce jest również Japonia oraz kraje Europy Zachodniej, takie jak Wielka Brytania, Francja i Niemcy. Z racji na swój potencjał ludnościowy coraz wyżej w światowym rankingu znajdują się Indie i Chiny. Szczególnie ten drugi kraj wyrasta powoli na potęgę, według prognoz w ciągu ćwierć wieku, przy założeniu dalszego tempa rozwoju jak obecne, będzie to największa gospodarka świata.

Jeśli chodzi o szczegóły, to doskonałym narzędziem na określenie bogactwa mieszkańców poszczególnych państw jest produkt per capita czyli na głowę. Do najwyższych należą kraje surowcowe, głównie z rejonu Zatoki Perskiej oraz Szwajcaria i mniejsze państwa typu Luksemburga. Polska gospodarka plasuje się w czołówce, znajdujemy się w drugiej dziesiątce.

Praktycznie każde państwo na świecie posiada obecnie znaczną dziurę budżetową. Terminem tym określa się różnicę pomiędzy realnymi wpływami do budżetu centralnego a wydatkami. Innymi słowy można nazwać tą sytuację deficytem.

Deficyt jest zazwyczaj wynikiem nadmiernie kosztownej polityki socjalnej państwa. Jeśli politycy decydują się na wydatki na różnego rodzaju zasiłki, zapomogi itp. to prędzej czy później nastąpi zachwianie równowagi budżetowej. Oczywiście, zupełnie inna sytuacją są wydatki inwestycyjne, np. budowa autostrad czy innego rodzaju infrastruktury. Deficyt spowodowany inwestycjami jest do przyjęcia, ponieważ z zasady w końcu zacznie przynosić korzyści dla budżetu.

Poszczególne kraje różnie radzą sobie z dziurami budżetowymi. Najczęściej starają się pożyczać pieniądze od instytucji finansowych, np. emitując obligacje skarbowe. Warto wiedzieć, że w ten sposób nie spłacają długu, przeciwnie-ciągle go zwiększają. Jest to zjawisko rolowania długu, czyli odwlekania w czasie spłaty odsetek.

Inflacja jest bardzo niepokojącym zjawiskiem, jeśli występuje to bardzo niekorzystnie wpływa na wszelkie procesy gospodarcze. Powoduje ona szybkie ubożenie społeczeństwa, sprawia, że wartość pieniądza staje się coraz mniejsza.

Inflacja pojawia się jeśli na rynku znajduje się więcej pieniądza niż wynika z rozsądnego obrotu gospodarczego. Zazwyczaj powodem tego stanu rzeczy jest nieodpowiednia polityka instytucji, które odpowiadają za emisję pieniądza, jest to spowodowane głównie działaniami rządów. Nadmiar gotówki to w krótkim okresie czasu możliwość zaspokojenia potrzeb społeczeństwa, jednak po pewnym czasie zaczynają występować niekorzystne zjawiska. Brak pokrycia realnymi wpływami dużych wydatków może źle odbić się odbić na kondycji gospodarczej.

Inflacja czasami przeradza się w hiperinflację. Następuje wtedy szybkie tempo wzrostu cen, liczone ono bywa nawet w kilkunastu-dziesiątkach tysięcy procent. Jedynym rozwiązaniem w takim przypadku są oszczędności i denominacja pieniądza.

FED to System Rezerwy Federalnej USA, stworzony został po tzw. panikach bankowych z początku XX wieku, kiedy to wiele banków w Ameryce miało poważne problemy finansowe. Z biegiem czasu dostawał coraz więcej  kompetencji by obecnie być bardzo potężną instytucją.

FED jest uważany przez wiele osób za całkowicie niepotrzebny organ, który blokuje wolny rynek w Stanach Zjednoczonych. Niektórzy są nawet zwolennikami teorii spiskowych jakoby FED był narzędziem tzw. NOW, ogólnoświatowego rządu.

Instytucja ta jest niezwykle ważna nie tylko dla USA ale również globalnej gospodarki. Jej ciałem wykonawczym jest tzw. Rada Gubernatorów składająca się z dwunastu osób, które podejmują decyzje mające ogromne znaczenie. Rada pod przewodnictwem przewodniczącego decyduje o stopach procentowych kredytów bankowych poprzez co wpływa w prosty sposób na gospodarkę. FED prowadzi również działalność edukacyjna i analityczną. Przedstawia prezydentowi USA swoje prognozy gospodarcze, daje wskazówki jak prowadzić politykę ekonomiczną, informuje o zagrożeniach.

Międzynarodowy Fundusz Walutowy powstał tuż po wojnie, miał na celu pomoc zniszczonym krajom odbudować się gospodarczo. Stworzono go głównie z rekomendacji Stanów Zjednoczonych, które chciały uzyskać polityczny wpływ na gospodarkę światową. Siedziba funduszu znajduje się właśnie na terenie tego kraju, duża część środków jaka dysponuje ta instytucja pochodzi właśnie od dotacji USA.

MFW zajmuje się pomocą dla państw przeżywających kłopoty gospodarcze, czyni to poprzez nisko oprocentowane kredyty. Jedna wiele krajów uważa, że jego działania są polityczne i ideologiczne, fundusz wymusza w zamian za pomoc określone reformy. Mają one zazwyczaj na celu całkowite otwarcie gospodarki danego kraju na zewnątrz, prywatyzację oraz liberalizację. Nie w każdym przypadku jest to dobry kierunek działania.

Wiele państw nie korzysta z pomocy MFW, woląc pozostać niezależnymi i prowadzić własną politykę gospodarczą. Warto dodać, że również Polska była beneficjentem tej pomocy, ostatnio MFW ratował gospodarkę Argentyny.

Leszek Balcerowicz jest jednym z najbardziej znanych obecnie polskich ekonomistów. W kraju ma on tylu samo zwolenników co przeciwników, niektórzy uważają go za geniusza, inni winią za wysokie bezrobocie na początku lat 90-tych.

Leszek Balcerowicz rozpoczynał swoją karierę w PRL-u, była nawet członkiem PZPR z której wystąpił po wprowadzeniu stanu wojennego. Przed 89 rokiem pełnił szereg funkcji w instytucjach państwowych, to wtedy miał możliwość wyjazdu na studia zagraniczne. Po 89 roku został doradcą do spraw ekonomicznych Solidarności, jemu przypisuje się plan przejścia kraju z gospodarki centralnie planowanej na wolnorynkową. W rzeczywistości Polsce narzucono tą strategię z góry, autorami byli ekonomiści Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Uzależniono ewentualna pomoc dla Polski właśnie od tych reform. Jak pokazały kolejne lata można było przeprowadzić je w zupełnie inny sposób, przykładem są sąsiednie Czechy, gdzie transformacja przebiegła znacznie łagodniej.

Leszek Balcerowicz angażował się również w działalność polityczną, był wicepremierem, minister finansów, szefem Narodowego Banku Polskiego.